Wydział Matematyki i Informatyki UMK powstał w 1993 r., w wyniku podziału Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii UMK. Wydział stanowi kolejną formę instytucjonalną w blisko sześćdziesięcioletniej historii nauk matematycznych na UMK. W początkowym okresie istnienia Uniwersytetu funkcjonowały, na wzór wileński, ale wbrew potencjałowi kadrowemu, trzy katedry matematyki. W 1952 roku została utworzona Zespołowa Katedra Matematyki, którą od początku aż do 1965 roku kierował prof. Stanisław Jaśkowski. W okresie 1965-69 kierownikiem katedry był prof. Leon Jeśmanowicz. W 1969 roku, w oparciu o zasoby katedry, utworzono Instytut Matematyki UMK, który istniał do roku 1993, tj. do momentu przekształcenia w Wydział Matematyki i Informatyki. Kolejnymi dyrektorami Instytutu Matematyki UMK byli: prof. Józef Słomiński (1969-1975), prof. Daniel Simson (1975-1987), prof. Lech Górniewicz (1987-1991) i prof. Jan Kwiatkowski (1992-93). Pierwszym dziekanem Wydziału Matematyki i Informatyki został prof. Daniel Simson (1993-1999); od 1999 r. funkcję dziekana pełni niżej podpisany.
    W ciągu niemal sześćdziesięciu lat istnienia, toruński ośrodek nauk matematycznych zanotował liczne, znaczące osiągnięcia naukowe, zdobywając wysoką pozycję w kraju i zyskując międzynarodowe uznanie, stał się jednym z najważniejszych (jeśli nie najważniejszym) w Polsce centrum popularyzacji matematyki oraz zadzierzgnął ścisłe więzi ze środowiskiem nauczycielskim i władzami regionu kujawsko-pomorskiego w zakresie powszechnego kształcenia informatycznego i matematycznego. Zważywszy na skromne początki, są to osiągnięcia warte uwagi i zasługujące na chwilę refleksji.
    Wiadomo, iż ośrodki uznane, o długiej tradycji uniwersyteckiej lub usytuowane w sposób gwarantujący dopływ wielkich funduszy, posiadają coś na kształt własnej grawitacji, która przyciąga dobrych profesorów i zdolnych studentów. Ośrodki młode lub słabsze finansowo takiej aury nie posiadają, co ich na szczęście nie dyskwalifikuje: mogą niwelować swoje upośledzenie konsekwentnym działaniem na rzecz atmosfery pracy, sprzyjającej edukacji studentów i rozwojowi tych nauczycieli akademickich, którzy nad zgiełk mediów i wysokie zarobki przedkładają prowadzenie rzetelnych badań naukowych i dydaktykę na wysokim poziomie. Wydaje się, że rozwój ośrodka toruńskiej matematyki idealnie mieści się w tym schemacie. Co więcej, wskazuje również na szczególna rolę, jaką w rozwoju uniwersytetu odgrywają wybitni naukowcy i wizjonerzy.
    Stosunkowo szybko w tematyce badań matematycznych uprawianych w Toruniu zanikły wpływy wileńskie. Prof. Rudnicki zmarł przedwcześnie w 1948 roku, a zagadnienia sumowalności, badane przez prof. Leona Jeśmanowicza (ucznia prof. Antoniego Zygmunda), nigdy nie stały się przedmiotem szeroko znanych publikacji. Dlatego we wczesnym okresie powojennym najważniejsze były wyniki w zakresie logiki matematycznej, uzyskiwane przez prof. Jaśkowskiego, reprezentanta warszawskiej szkoły logiki, wychowawcę silnej grupy następców (doc. Pieczkowski, doc. Kotas i liczni jego doktoranci) i jedynego, jak dotąd, rektora UMK wśród matematyków (1961-1963) oraz wyniki w zakresie topologii ogólnej i geometrii, autorstwa doc. Lecha Dubikajtisa (którego uczniem była doc. Hanna Makowiecka). Sytuacja uległa zmianie wraz z przybyciem w 1952 r. do Torunia dra Jerzego Łosia, który w ramach (naukowej) gospodarki planowej otrzymał zadanie budowy od zera ogólnopolskiego ośrodka algebry. Z zadania tego wywiązał się nadzwyczajnie. W ciągu niecałych dziesięciu lat w Toruniu habilitacje w zakresie algebry uzyskały trzy młode osoby (prof. prof. Stanisław Balcerzyk, Edward Sąsiada i Józef Słomiński), wyniki pracowników ośrodka toruńskiego stały się znane w świecie, a po latach niektóre z nich zyskały status klasycznych (np. tw. Łosia o ultrafiltrach). Następny znaczący impuls w zakresie badań algebraicznych, związany z nową tematyką (algebry Hopfa, metody kategoryjne, teoria reprezentacji) oraz nazwiskami prof. prof. Daniela Simsona i Andrzeja Tyca i doc. Tadeusza Józefiaka, miał miejsce w latach siedemdziesiątych. Toruńskie środowisko algebraiczne urosło do rangi najsilniejszego w Polsce, zaś jego wychowankowie: Andrzej Skowroński, Piotr Pragacz, Jerzy Weyman stali się światowej klasy matematykami. Kierowana obecnie przez prof. Skowrońskiego Katedra Algebry i Geometrii liczy blisko 30 pracowników. Gwarancją jej pomyślnego rozwoju są osiągnięcia kolejnego już pokolenia, reprezentowanego m.in. przez Stanisława Kasjana, Grzegorza Zwarę i Grzegorza Bobińskiego.
    W połowie lat sześćdziesiątych XX wieku prof. Sąsiada zmienił swoje zainteresowania i skierował się w stronę teorii ergodycznej i teorii prawdopodobieństwa. Skupił wokół siebie grupę młodszych kolegów i wspierając ich organizacyjnie walnie przyczynił się do powstania na UMK dwóch nowych specjalności badawczych. Jedna z nich jest rozwijana obecnie w ramach Katedry Teorii Ergodycznej i Układów Dynamicznych oraz Zakładu Teorii Informacji (prof. prof. Jan Kwiatkowski, Mariusz Lemańczyk, Brunon Kamiński i m.in. dr Krzysztof Frączek), a badania w ramach drugiej specjalności prowadzone są w Katedrze Teorii Prawdopodobieństwa i Analizy Stochastycznej i w Zakładzie Statystyki Matematycznej i Analizy Danych (prof. prof. Adam Jakubowski, Aleksander Nagajew, Leszek Słomiński i m.in. dr hab. Andrzej Rozkosz, dr Tomasz Schreiber). Należy podkreślić, że rozwój nowych specjalności nie byłby możliwy bez konsekwentnej i konstruktywnej działalności ówczesnego dyrektora Instytutu Matematyki, prof. Simsona, oraz bez znacznej poprawy tradycyjnie bardzo trudnych warunków lokalowych toruńskiej matematyki - w 1975 roku siedzibą Instytutu Matematyki UMK stał się gmach przy ul. Chopina 12/18, odziedziczony po Bibliotece Głównej UMK. W stosunku do zajmowanych uprzednio 3 sal dydaktycznych oraz 5 pokoi oznaczało to ogromny postęp, jednak nie było równoważne naprawdę dobrym warunkom lokalowym, częściowo z powodu niedoskonałej adaptacji do potrzeb dydaktyki, częściowo z powodu licznych sublokatorów. Warto może dodać, że jedynym lokatorem swojego gmachu Wydział Matematyki i Informatyki stał się dopiero w 2003 r.
    W pierwszej połowie lat osiemdziesiątych XX wieku z Instytutem Matematyki UMK związał się prof. Lech Górniewicz i rozpoczął organizację kolejnego zespołu naukowego, bardzo ważnego dla obecnej pozycji naukowej Wydziału. We współpracy z prof. Andrzejem Granasem, który pracował na UMK w latach 1991-1996, utworzone zostało Centrum Badań Nieliniowych im. Juliusza Pawła Schaudera oraz rozpoczęto wydawanie cenionego czasopisma "Topological Methods in Nonlinear Analysis". Ramy organizacyjne dla zespołu zbudowanego przez prof. Górniewicza tworzą obecnie Katedra Nieliniowej Analizy Matematycznej i Topologii (prof. Wojciech Kryszewski i m.in. dr dr Aleksander Ćwiszewski, Sławomir Plaskacz) oraz Zakład Równań Różniczkowych (prof. Sławomir Rybicki).
    Od początku swego istnienia Wydział Matematyki i Informatyki UMK posiada uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora i doktora habilitowanego nauk matematycznych w zakresie matematyki. W klasyfikacji matematycznych instytucji naukowych prowadzonej przez Komitet Badań Naukowych, Wydział zawsze znajdował się w najwyższej kategorii (obecnie pierwszej, wraz z 5 innymi jednostkami matematycznymi - UW, UJ, UWr, UAM i IM PAN). Co roku odwiedza Wydział 30-40 gości z zagranicy, a pracownicy Wydziału uczestniczą w kilkudziesięciu konferencjach międzynarodowych oraz są zapraszani na wykłady i do prowadzenia wspólnych badań naukowych w kilkudziesięciu instytucjach zagranicznych, w tym czołowych ośrodkach badań matematycznych. Dokonania naukowe pracowników Wydziału są szeroko znane i cytowane w literaturze światowej. Badania naukowe oraz dydaktyka znajdują wsparcie organizacyjne w funkcjonowaniu 4 katedr, 5 zakładów, 5 pracowni przedmiotowych, 5 pracowni specjalizacyjnych, Laboratorium Eksploatacji Systemu Komputerowego, Regionalnego Studium Edukacji Informatycznej oraz Zaocznego Studium Informatyki. To tylko niektóre z listy faktów, które świadczą o długiej drodze odbytej przez toruński ośrodek matematyczny w okresie minionych 60 lat.
    Na wyróżnienie zasługują również trzy inne aspekty działalności Wydziału. Już w 1966 roku podjęto kształcenie studentów matematyki ("sekcja numeryczna") w oparciu o maszyny cyfrowe (Odra 1003), pracujące w ramach ośrodka obliczeniowego przy Zespołowej Katedrze Matematyki. Ośrodek zmagał się z wieloma trudnościami natury technicznej i finansowej i, mimo wymiany maszyny w 1970 roku na nowocześniejszą Odrę 1204, nie sprostał rosnącym wymaganiom licznych użytkowników z innych dziedzin nauki (głównie fizyków). Dlatego w 1976 roku poza strukturami Instytutu utworzony został Ogólnouczelniany Ośrodek Obliczeniowy. W Instytucie Matematyki pozostała jednak tradycja nauczania metod opartych na wykorzystaniu maszyn cyfrowych (dziś powiemy: informatyki), reprezentowana głównie przez dra Bolesława Wojdyłę. W sytuacji masowego upowszechnienia komputerów osobistych w latach osiemdziesiątych dwudziestego wieku, Instytut Matematyki poszerzył w 1989 r. swoją ofertę dydaktyczną o specjalność "informatyka", prowadzoną w ramach kierunku matematyka i w oparciu o pracowników ówczesnego Zakładu Algebry Uniwersalnej i Informatyki, z prof. Józefem Słomińskim na czele. Dziesięć lat później, już w ramach Wydziału, uruchomiono pełnowartościowe studia na kierunku informatyka. Naukowe zaplecze dla nowego kierunku stanowią badania prowadzone w Zakładzie Matematycznych Podstaw Informatyki (m.in. prof. Edward Ochmański), kierowanym przez prof. Grzegorza Jarzembskiego, ucznia prof. Słomińskiego. W ostatnim okresie istotnym wzmocnieniem oferty naukowej Wydziału w zakresie informatyki stały się badania o bardziej praktycznej orientacji, prowadzone przez prof. Piotra Bałę i jego młody zespół asystentów. Duże nadzieje wiązane są również ze Środowiskowymi Studiami Doktoranckimi w zakresie informatyki, prowadzonymi od 2004 roku wspólnie z Uniwersytetem Warszawskim i Uniwersytetem Gdańskim. Studia te, podobnie jak i studia doktoranckie z matematyki (rozpoczęte w 1999), są kierowane przez prof. Lemańczyka.
    Ważne miejsce w ofercie dydaktycznej Wydziału zajmują zajęcia i szkolenia o charakterze informatycznym prowadzone przez Regionalne Studium Edukacji Informatycznej. Formalnie Studium powstało w 2003 roku w oparciu o dwa granty Urzędu Marszałkowskiego, jednak już wcześniej istniały jednostki wydziałowe (Studium Edukacji Informatycznej, 2001-2003) i uczelniane (Centrum Kształcenia Informatycznego, 1998-2001) o podobnym charakterze, wszystkie kierowane przez tę samą osobę: dr Marię Berndt-Schreiber. Studium stanowi unikatowe w skali kraju przedsięwzięcie, realizujące programy szkoleń w zakresie technologii informatycznych na poziomie podstawowym (Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych) i zaawansowanym (certyfikaty "Cisco") oraz rozliczne formy kształcenia nauczycieli. W tych dziedzinach Studium już zdobyło mocną pozycję na arenie ogólnopolskiej. Zadaniem pośrednim Studium jest wzmocnienie konkurencyjności ekonomicznej regionu drogą zauważalnego wzrostu umiejętności mieszkańców w zakresie technologii informatycznych. Aby osiągnąć ten cel w skali statystycznej - rzędu kilkunastu procent populacji - konieczny będzie jednak dalszy aktywny udział Samorządu Wojewódzkiego w realizacji zadań RSEI.
    Działalność Regionalnego Studium Edukacji Informatycznej wpisuje się w szerszą tradycję, bardzo żywą na Wydziale, ważną dla całego środowiska matematycznego Torunia i zawsze wiązaną z nazwiskiem prof. Leona Jeśmanowicza. Chodzi tutaj o otwarcie Uniwersytetu na potrzeby edukacyjne społeczeństwa i aktywną postawę popularyzatorską. W latach sześćdziesiątych, siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku wyrazem tej tradycji była organizacja zawodów olimpiady matematycznej, międzyszkolnych kółek matematycznych, klas o profilu matematyczno-fizycznym w czołowych liceach, próby modyfikacji szkolnych programów nauczania matematyki. Jest jednak prawdziwym paradoksem, że pełna realizacja wizji prof. Jeśmanowicza nastąpiła dopiero po Jego śmierci, w latach dziewięćdziesiątych XX wieku i w obecnej dekadzie. Na okres ten przypadają: kontynuacja patronatu nad klasami matematycznymi w IV LO im. Tadeusza Kościuszki w Toruniu (mgr Zbigniew Bobiński), ale również objęcie patronatem zajęć z matematyki w Gimnazjum Akademickim (dr Mirosław Uscki), organizacja na wielka skalę zawodów Ligi Zadaniowej (ponad 3 tys. uczestników co roku, organizatorzy: mgr Bobiński, mgr Piotr Nodzyński), obejmującej w chwili obecnej najważniejsze miasta województwa i stanowiącej rozwinięcie idei kół międzyszkolnych, współorganizowanie zawodów Olimpiady Matematycznej (prof. Andrzej Nowicki) i Informatycznej (prof. Jarzembski, dr Mirosława Skowrońska), organizacja Konkursu Informatycznego dla Uczniów Szkół Ponadpodstawowych (od niedawna: Ponadgimnazjalnych, organizatorzy: dr Wojdyło, prof. Bała), a przede wszystkim organizacja drugiej po maturze najbardziej masowej imprezy edukacyjnej w kraju: Międzynarodowego Konkursu "Kangur Matematyczny", który od kilku lat skupia ponad 400 tys. uczestników rocznie! Konkurs, którego ogólnopolski komitet organizacyjny od początku funkcjonował w Toruniu, przeżył prawdziwy rozkwit po przejęciu organizacji przez Wydział (obecna formuła to patronat), a jego sukces jest związany przede wszystkim z nazwiskami dra Pawła Jarka, dra Usckiego i prof. prof. Nowickiego i Kamińskiego.
    14 listopada 2001 roku Rada Wydziału przyjęła "Misję Wydziału Matematyki i Informatyki UMK". W dokumencie tym czytamy m.in. o "prowadzeniu badań naukowych w zakresie matematyki i informatyki na najwyższym poziomie" i o "wysokim poziomie pracy naukowej jako niezbędnym elemencie procesu dydaktycznego". Czytamy również, iż "Wydział Matematyki i Informatyki reprezentuje aktywną postawę edukacyjną. Przejawia się ona w gotowości do wspierania wszelkiej działalności, której celem jest upowszechnienie matematyki i informatyki oraz wzrost poziomu wykształcenia społeczeństwa regionu.". Na przestrzeni minionych 60 lat toruńskie środowisko matematyczne wielokrotnie potwierdzało przywiązanie do tych zasad. Wszelkie przesłanki wskazują, że również i w przyszłości te jasno określone cele będą zachowane, z pożytkiem dla Uniwersytetu Mikołaja Kopernika i społeczności regionu.